Matcha a tarczyca - co mówią badania?

Matcha nie jest zakazana przy chorobach tarczycy. Znaczenie ma odstęp od leku. W badaniu z 2022 roku 37 pacjentów przestało pić herbatę w odstępie godziny od lewotyroksyny. Po trzech miesiącach TSH obniżyło się u wszystkich. Naukowcy zalecają odstęp w piciu herbaty (w tym matchy) co najmniej 4 godzin od przyjęcia lewotyroksyny. Wpływ katechin na samą tarczycę wykazano u szczurów, przy dawkach powyżej 25 mg katechin na kilogram masy ciała dziennie.

Czy matcha szkodzi tarczycy?

Pytanie wraca regularnie, bo matcha jest skoncentrowana. Pijesz cały zmielony liść. W zwykłej herbacie pijesz sam napar. Dawka polifenoli jest przez to wyższa niż w zwykłej zielonej herbacie. Matcha zawiera około 100-200 mg polifenoli na gram.

Dane, które budzą niepokój, pochodzą z badań na zwierzętach. Chandra i De podawali szczurom wyciąg z zielonej herbaty przez 30 dni. Przy dawkach powyżej 25 mg katechin na kilogram masy ciała dziennie zaobserwowali powiększenie tarczycy. Spadły stężenia T3 i T4, wzrosło TSH.

To są dawki wysokie i podawane w formie wyciągu. Nie ma badań pokazujących ten efekt u ludzi pijących matchę. Te ostrzeżenia dotyczą suplementów z katechinami, gdzie zaleca się maksymalne dziennie spożycie 800 mg EGCG ze wszystkich źródeł. Filiżanka herbaty to inna sytuacja.

Co znaczy, że katechiny działają goitrogennie?

Goitrogen to związek, który utrudnia tarczycy produkcję hormonów. W tym samym badaniu na szczurach zmalała aktywność peroksydazy tarczycowej. To enzym, bez którego tarczyca nie przyłączy jodu do tyreoglobuliny.

Gdy produkcja hormonów spada, przysadka reaguje zwiększeniem TSH. Tarczyca dostaje sygnał do intensywniejszej pracy i się powiększa. Tak powstaje wole, od którego pochodzi nazwa goitrogenu.

Kluczowa jest dawka. Ten sam mechanizm opisano dla kapusty, soi i orzeszków ziemnych, a nikt nie odradza ich zdrowym osobom. Znaczenie ma ilość i to, czy w diecie jest dość jodu.

W Polsce sól kuchenna jest jodowana i to ona pokrywa większość zapotrzebowania. Osoby, które mocno ograniczają sól albo jedzą głównie poza domem, dostarczają jodu mniej. Wtedy warto omówić dietę z dietetykiem, niezależnie od tego, ile piją herbaty.

Matcha a lewotyroksyna - odstęp ma znaczenie

To najlepiej udokumentowany i jednocześnie najbardziej praktyczny z perspektywy pacjenta aspekt. Lewotyroksyna najlepiej wchłania się na czczo i jest wrażliwa na to, co pijesz i jesz w bliskim odstępie. 

Lai i Huang obserwowali 37 osób z niedoczynnością tarczycy, z których 13 piło tylko kawę w ciągu 1 godziny od przyjęcia LT4, 18 pacjentów piło tylko herbatę w ciągu 1 godziny od przyjęcia LT4, a sześciu pacjentów piło zarówno kawę, jak i herbatę w ciągu 1 godziny od przyjęcia LT4. Potwierdzono, że spożycie kawy lub herbaty przez pacjentów w ciągu 1 godziny od zażycia leku wpływało na wchłanianie LT4. Pacjentów poproszono o utrzymanie tej samej dawki LT4, ale unikanie kawy i herbaty co najmniej 4 godziny przed i po przyjęciu LT4. Stężenie TSH obniżyło się u wszystkich, a T3 i T4 wzrosły. Autorzy zalecili co najmniej 4 godziny odstępu przed lewotyroksyną i po niej. 

Mechanizm jest wspólny dla herbaty i kawy. Polifenole i kofeina wiążą lek w przewodzie pokarmowym i ograniczają jego wchłanianie. Matcha zawiera jedno i drugie. Porcja 2 g dostarcza 38-88 mg kofeiny i 200-400 mg polifeonoli. 

Ta sama zasada dotyczy wapnia i preparatów żelaza. Jeśli już rozdzielasz je w czasie od lewotyroksyny, matcha wchodzi w ten sam nawyk bez dodatkowego wysiłku.

Czy matcha obniża żelazo przy chorobach tarczycy?

Ta zależność jest istotna, bo niedobór żelaza i choroby tarczycy często idą w parze. Dotyczy to zwłaszcza kobiet.

Metaanaliza 34 badań z randomizacją oceniła wpływ polifenoli na gospodarkę żelazem. Suplementacja obniżała stężenie żelaza w surowicy oraz wysycenie transferyny. Na ferrytynę nie stwierdzono wpływu, a stężenie hemoglobiny wzrosło.

Obraz nie jest więc jednoznaczny. Kierunek działania na żelazo w surowicy jest jednak widoczny i warto go uwzględnić. Utrzymanie dobrego poziomu żelaza i ferrytyny nie wymaga rezygnacji z matchy: pij ją między posiłkami, osobno od dań z żelazem roślinnym.

Nadczynność tarczycy a kofeina w matchy

Przy nadczynności problemem nie są katechiny, tylko pobudzenie. Objawy takie jak kołatanie serca czy niepokój, które kofeina może nasilać.

Porcja 2 g matchy to 38-88 mg kofeiny. Filiżanka kawy przelewowej o objętości 240 ml dostarcza 80-100 mg, a espresso 30 ml od 60 do 80 mg. Matcha mieści się więc w podobnym przedziale co kawa, wbrew częstemu przekonaniu.

Różnicę robi L-teanina. Porcja 2 g dostarcza jej 40-90 mg. To aminokwas, który łagodzi odczucie pobudzenia. 

Przy nadczynności rozsądniej jest zacząć od jednej porcji dziennie i pić ją w pierwszej połowie dnia.

Ile matchy dziennie przy chorobie tarczycy?

Ogólne zalecenie dla matchy to do 3 filiżanek dziennie. Jedna filiżanka to 2 g matchy.

Przy chorobie tarczycy warto zejść niżej i obserwować siebie, zwłaszcza jeśli:

• przyjmujesz lewotyroksynę, bo wtedy kluczowy jest odstęp, a nie sama ilość;
• masz niską ferrytynę albo uzupełniasz żelazo;
• źle tolerujesz kofeinę;
• masz nadczynność tarczycy i objawy pobudzenia.

Jeśli sięgasz po suplementy z wyciągiem z zielonej herbaty, policz je razem z matchą. Tam dawki katechin bywają wielokrotnie wyższe.

Jak pić matchę, żeby nie kolidowała z leczeniem?

Kilka nawyków zdejmuje z tematu większość wątpliwości.

1. Lek rano na czczo, matcha najwcześniej 4 godziny później.
2. Matcha między posiłkami, nie do jedzenia bogatego w żelazo.
3. Preparaty żelaza i wapnia w innej porze dnia niż matcha.
4. Ostatnia porcja wczesnym popołudniem, jeśli kofeina zaburza Ci sen.
5. Woda o temperaturze 80°C, bo wrzątek wyciąga z matchy goryczkę.

Sposób podania nie zmienia tych zaleceń. Matcha latte koliduje z lewotyroksyną tak samo jak czysty napar. Wapń z mleka dodatkowo ogranicza wchłanianie leku, więc odstęp obowiązuje tym bardziej.

Jeśli po zmianie nawyków wyniki badań się zmienią, zapisz, co dokładnie zastosowałeś i kiedy. Lekarz oceni wtedy, czy przyczyną jest dawka leku, czy pora picia matchy. Bez takiej notatki jedno wygląda dokładnie tak samo jak drugie.

Podsumowanie

Matcha przy chorobach tarczycy nie jest produktem zakazanym. Najlepiej udokumentowany problem dotyczy nie samej tarczycy, tylko wchłaniania lewotyroksyny. Rozwiązuje go odstęp co najmniej 4 godzin. Wpływ katechin na hormony tarczycy wykazano u szczurów przy wysokich dawkach wyciągu, nie u ludzi pijących herbatę. Przy niskiej ferrytynie pij matchę między posiłkami.

Porozmawiaj z lekarzem prowadzącym, jeśli zmieniasz nawyki w trakcie ustalania dawki leku. Zmiana pory picia herbaty może mieć wpływ na wyniki badań. Trudno wtedy ocenić, czy korekty wymaga dawka leku, czy zmienił się sposób wchłaniania.